Được tự chủ tài chính, TP.HCM sẽ đóng góp nhiều hơn cho ngân sách

Đóng góp nhiều hơn

TP.HCM là một đô thị đặc biệt với diện tích chỉ chiếm 0,6% diện tích cả nước, dân số chiếm hơn 9% dân số cả nước nhưng đóng góp gần 22% GDP và khoảng 28% tổng thu ngân sách cả nước. Tăng trưởng kinh tế TP.HCM trong 30 năm qua đạt bình quân 10,7%/năm, gấp 1,6 lần cả nước. Năng suất lao động của TP.HCM gấp 2,7 lần năng suất lao động cả nước.

Kết quả này đạt được mà chưa có cơ chế chính sách đặc thù là do tác dụng tổng hợp của nhiều yếu tố. Cụ thể là TP.HCM có cơ cấu kinh tế hiện đại nhất cả nước, lao động TP.HCM có trình độ thuộc nhóm cao nhất cả nước, TP.HCM có số lượng doanh nghiệp nhiều nhất cả nước, TP.HCM có lực lượng kinh tế tư nhân lớn nhất cả nước, TP.HCM là trung tâm tài chính lớn nhất cả nước, năng suất lao động của TP.HCM cao nhất cả nước…

Tuy nhiên, từ năm 2010 đến nay, quá trình phát triển của TP.HCM đã bộc lộ sự giảm tốc, thậm chí tụt hậu so với cả nước ở một số lĩnh vực như thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài, xuất khẩu, tính hấp dẫn của môi trường cạnh tranh. Yếu kém về giao thông, ngập nước, chất lượng môi trường có xu hướng gia tăng.

Giai đoạn 2010-2016, tăng trưởngtổng sản phẩm ở TP.HCM (GRDP) là 9,6% nhưng từ năm 2016 đến nay, tăng trưởng GRDP chỉ đạt 8,05%. Năm 2017, TP.HCM phấn đấu đạt tăng trưởng GRDP 8,4% nhưng rất khó đạt được.

Năm 2017, Trung ương giao TP.HCM thu ngân sách 347.000 tỉ đồng. Trước đây tỷ lệ ngân sách T.Ưđể lại cho TP.HCM là 23%, nhưng nay chỉ còn 18%. Điều này khiến TP.HCM gặp nhiều khó khăn. Bởi kêu gọi vốn đầu tư nước ngoài thì phải có vốn đối ứng hay muốn triển khai các dự án TPP thì phải có vốn "mồi". Thông thường, 1 đồng vốn "mồi" từ ngân sách thì thu được 14 đồng vốn xã hội hóa.

Khi nghị quyết của Quốc hội thông qua cơ chế đặc thù, TP.HCM sẽ được tăng mức thuế hoặc thuế suất đối với một số hàng hóa chịu thuế tiêu thụ đặc biệt và thuế bảo vệ môi trường. Mức tăng thuế hoặc thuế suất không quá 25% so với mức thuế hoặc thuế suất hiện hành.

Hội đồng nhân dân TP.HCM quyết định áp dụng phí, lệ phí chưa có trong danh mục kèm theo Luật phí và lệ phí. Ngân sách TP.HCM được hưởng 100% số thu tăng thêm từ các khoản thu do việc điều chỉnh chính sách thu để đầu tư cơ sở hạ tầng kinh tế xã hội.

TP.HCM được hưởng 50% khoản thu tiền sử dụng đất khi bán tài sản công gắn với tài sản trên đất theo quy định của Luật Quản lý sử dụng tài sản công…

Theo ông Nguyễn Thành Phong, Chủ tịch UBND TP.HCM, khi có cơ chế đặc thù cho TP.HCM, tỉ lệ ngân sách được giữ lại 18% không thay đổi vì Quốc hội đã quyết vốn trung hạn nhưng thành phố sẽ tranh thủ được các nguồn lực khác nên hiệu quả sẽ rất lớn. Khi có nguồn lực thì quy mô GRDP của TP.HCM sẽ tăng lên. Lúc đó, tỉ lệ đóng góp vào ngân sách Trung ương cũng sẽ lớn hơn về quy mô.

“Các nguồn lực TP.HCM được giữ lại chi thêm cho đầu tư phát triển cũng dựa trên cơ sở vượt thu khi thực hiện các cơ chế thí điểm. Cơ chế tự chủ sẽ là động lực để TP.HCM tạo ra nhiều nguồn lực hơn, đóng góp nhiều hơn cho cả nước. Từ đây, Trung ương phân bổ trở lại nhiều hơn cho các địa phương còn khó khăn.Điều này giúp việc phân bổ và sử dụng hiệu quả hơn các nguồn lực phát triển của quốc gia mà TP.HCM có trách nhiệm thực thi cơ chế để cả nước cùng có lợi”, ông Phong nói.

Thu hút người tài

Trao đổi với chúng tôi, chuyên gia kinh tế Bùi Quang Tín, trường ĐH Ngân hàng TP.HCM cho rằng, cơ chế đặc thù mà Quốc hội thông qua có ý nghĩa rất lớn để giúp TPHCM phát triển nhanh hơn, đóng góp nhiều hơn cho đất nước.

“Đây là đòn bẩy giúp TPHCM phát huy tối đa các nguồn lực đất đai, nguồn nhân lực, thu hút nhân tài, các chuyên gia, nhà khoa học, sử dụng hợp lý công cụ thuế và phí để thúc đẩy phát triển sản xuất kinh doanh trên tinh thần nuôi dưỡng, phát triển nguồn thu”, ông Tín nói.

Chuyên gia kinh tế này cho rằng, nếu TP.HCM xác định được hướng đi đúng và cách làm phù hợp, 10 năm sau sẽ có một Sài Gòn hiện đại hơn bây giờ rất nhiều. Ở một số nơi như Singapore, Seoul, Đài Bắc... đã từng tạo nên bước phát triển thần kỳ nhờ vào sự tập trung đầu tư có trọng điểm.

Cụ thể, Seoul của Hàn Quốc dành mức chi tối thiểu hơn 10% GRDP để đảm bảo tốc độ phát triển cao. Muốn phát triển nhanh như Bắc Kinh,Thượng Hải hay Hồng Kông thì chi tiêu ngân sách ở những nơi này chiếm hơn 20% GRDP. Chính điều này đã tạo ra nhiều giá trị gia tăng và việc làm.

Giá trị mà những nơi này mang lại là trở thành động lực cho sự tăng tốc của các nền kinh tế Hàn Quốc, Đài Loan, Singapore… Sự bùng nổ của nền kinh tế Trung Quốc trong thời gian qua cũng theo công thức này.

“Bây giờ, TP.HCM không cần cả nước chi 20 hay 30% GRDP để đầu tư. TP.HCM chỉ cần cơ chế thông thoáng như trong cơ chế đặc thù. Chắc chắn, với sự năng động và bản lĩnh của người dân và lãnh đạo TP.HCM, bộ mặt của Sài Gòn sẽ thay đổi nhanh chóng”, ông Tín nói.

Một điểm đáng chú ý trong cơ chế đặc thù là Hội đồng nhân dân TP.HCM được quyền bố trí ngân sách chi thu nhập bình quân tăng thêm cho cán bộ, công chức, viên chức theo hiệu quả công việc. Mức thu nhập cho các chuyên gia, nhà khoa học, tài năng đặc biệt cũng do Hội đồng nhân dân TP.HCM quy định.

Đây là cơ chế rất thông thoáng để TP.HCM thu hút ba doanh nghiệp, người giỏi và người giàu. Trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay, các nước phát triển có nhiều lợi thế trong việc thu hút ba đối tượng trên. Nếu TP.HCM không đủ năng lực cạnh tranh, hậu quả nhãn tiền là sẽ không thu hút được người giỏi và người giàu của mình. Rồi việchàng trăm nghìndu học sinhkhi có cơ hội thì ở lại ngoài làm việc. Thực tế này cho thấy Việt Nam đang bị chảy máu chất xám.

Tuy nhiên, có một điều mà TP.HCM cũng cần lưu ý là dư nợ vay của TP.HCM khoảng 22.000 tỉ đồng, ước tính hết năm 2017. Theo quy định hiện hành, TP.HCM được dư nợ vay tối đa bằng 70% thu ngân sách địa phương, tương đương khoảng 54.300 tỉ đồng vào cuối năm 2018. Nếu nâng hạn mức vay cho TP.HCM lên bằng 90% thu ngân sách thì hết năm 2018, dư nợ vay sẽ lên khoảng 70.000 tỉ đồng.