Advertisement

icon icon img
Nhận bản tin

Liên hệ quảng cáo

Email: banbientap@baocungcau.net

Hotline: 0917 267 237

icon

Quên mật khẩu?

Có tài khoản? Đăng nhập

Vui lòng nhập mật truy cập tài khoản mới khẩu

Thay đổi email khác
icon

Taliban trỗi dậy và giành lại Afghanistan như thế nào?

Kinh tế thế giới

16/08/2021

10:27

Từ đống tro tàn của thất bại năm 2001 trước liên quân quốc tế, Taliban lúc này đang trên đà giành lại quyền kiểm soát hoàn toàn Afghanistan, khi người Mỹ quyết định rời đi.

Taliban đã tràn qua từ thị trấn này tới thành phố khác, và giờ tiến vào Kabul. Bên ngoài thủ đô, những khu vực quan trọng mà quân đội chính phủ Afghanistan có thể kiểm soát ngày càng thu hẹp.

Hàng trăm nghìn thường dân đang tháo chạy, tới các cửa khẩu biên giới nhằm thoát khỏi chế độ tàn bạo của Taliban - cơn ác mộng mà họ từng trải qua, và giờ sắp quay trở lại, theo Washington Post.

Những người còn ở lại hiểu rằng họ sẽ phải chung sống với một chế độ hà khắc đến mức cực đoan, dựa trên cách Taliban diễn giải các giáo lý Hồi giáo.

Tại những vùng nằm dưới quyền kiểm soát của Taliban, trường học cho nữ sinh bị đóng cửa, điện thoại thông minh bị cấm, nam giới buộc phải gia nhập lực lượng hoặc bị trừng phạt.

Sinh ra giữa bạo lực và bất ổn

Taliban nổi lên ở Afghanistan trong thập niên 1990, nòng cốt là lực lượng du kích từng chiến đấu chống lại lực lượng chiếm đóng Afghanistan.

Đa phần các chiến binh cốt cán ban đầu của Taliban là người Pashtun, nhóm bộ lạc lớn nhất ở Afghanistan.

Người sáng lập Taliban là Mohammad Omar, từng là chỉ huy của lực lượng du kích.

Sau khi ra đời năm 1994, Taliban mở chiến dịch quân sự, nhằm giành quyền kiểm soát Kandahar, một trong những đô thị lớn nhất ở miền Nam Afghanistan khi đó, vốn đang chìm trong tội phạm và bạo lực.

Tầm nhìn về công lý mà Taliban rao giảng giúp lực lượng này nhanh chóng mở rộng ảnh hưởng, thâu tóm quyền lực.

Taliban Afghanistan anh 2
Thành viên nhóm Sangorians chống Taliban chiến đấu tại tỉnh Helmand hồi tháng 3. Ảnh: AFP.

"Trong bối cảnh đất nước chìm trong bất ổn và bạo lực, khi đó người dân thực sự chỉ muốn luật pháp và trật tự", Kamran Bokhari, chuyên gia từ tổ chức tư vấn chính sách Newlines Institute, cho biết.

Năm 1996, Taliban chiếm được thủ đô Kabul, tuyên bố Afghanistan trở thành một vương quốc Hồi giáo.

Chế độ Taliban được miêu tả là "tàn bạo và đàn áp". Phụ nữ hầu như không có bất cứ quyền lợi nào, không được đến trường, bị ép mặc trang phục che kín toàn bộ thân thể.

Âm nhạc và mọi hình thức truyền thông khác bị cấm.

Tư tưởng của Taliban có nhiều điểm tương đồng với tổ chức khủng bố Al-Qaeda của Osama Bin Laden, điểm khác là Taliban chỉ tập trung vào sự cai trị ở trong nước.

Al-Qaeda sát cánh với Taliban tấn công các nhóm vũ trang liên kết với quân đội chính phủ. Đổi lại, lãnh đạo Taliban cung cấp địa điểm trú ẩn và rèn quân cho Al-Qaeda.

Từ Afghanistan, đầu não của Al-Qaeda đã lên kế hoạch vụ tấn công khủng bố 11/9/2001. Và chỉ vài tháng sau đó, liên quân quốc tế do Mỹ dẫn đầu tấn công lật đổ chế độ Taliban nhằm truy quét Al-Qaeda.

Nhưng khi Taliban bị hất cẳng khỏi Kabul, Al-Qaeda cũng biến mất vào vùng đồi núi ở biên giới với Pakistan.

Mãi tới 5/2011, biệt kích Mỹ mới có thể tìm ra nơi lẩn trốn và tiêu diệt Osama Bin Laden ngay tại hiện trường.

Tới tháng 7/2015, chính phủ Afghanistan xác nhận Mohammad Omar, người sáng lập Taliban, đã chết ở Karachi, Pakistan.

Taliban trỗi dậy

Sau khi thua trận trước liên quân quốc tế năm 2001, Taliban tháo chạy về các vùng nông thôn. Một số thủ lĩnh Taliban bỏ trốn sang Pakistan. Dưới sự bảo trợ của cơ quan an ninh Pakistan, Taliban xây dựng lại lực lượng.

Ở Afghanistan, sự hiện diện của quân đội Mỹ và đồng minh trao cho Taliban một cái cớ để giương cờ tập hợp lực lượng chống thực dân.

Trong khi Taliban chiêu mộ chiến binh và chờ đợi thời cơ, chính quyền Afghanistan tự hủy hoại uy tín của chính họ bởi nạn tham nhũng tràn lan.

"Trong 2 thập kỷ, Taliban dần dần len lỏi từ làng này qua làng khác. Đó là trò vận động từ cơ sở rất tinh vi", Robert Crews, chuyên gia về chính trị Afghanistan tại Đại học Stanford, nói.

Taliban cũng thực thi một chiến lược tuyển mộ bằng bạo lực và lợi dụng sự sợ hãi. Bất cứ ai làm việc cho cảnh sát hoặc quân đội chính phủ đều có nguy cơ bị ám sát.

Giới trí thức, phóng viên, nhân vật truyền thông, hay bất cứ ai đại diện cho phòng trào hoạt động xã hội ở Afghanistan, đều trở thành mục tiêu thủ tiêu của Taliban.

Taliban Afghanistan anh 3
Binh sĩ lực lượng an ninh Afghanistan tại tỉnh Herat hồi đầu tháng 7. Ảnh: AFP.

Và cứ như vậy, quân đội Afghanistan bị bào mòn từ bên trong bởi nạn tham nhũng. Những nhân sự kém năng lực nhanh chóng tan rã trước sức tấn công vũ bão của Taliban.

"Người ta phải tự hỏi, 'Tôi có muốn chết cho một chính quyền thậm chí không gửi cho chúng tôi đạn dược hay không? Chúng tôi đã không được trả lương suốt nhiều tháng, không còn gì để ăn. Và giờ người Mỹ đã bỏ đi'. Tình hình lúc này đã vô vọng", ông Crews nói.

Dòng tài chính giúp Taliban duy trì hoạt động đến từ nhiều nguồn. Một phần không nhỏ đến từ buôn bán thuốc phiện và ma túy, buôn lậu. Taliban cũng đánh thuế và tống tiền các trang trại và doanh nghiệp. Một số nhóm Taliban tổ chức bắt cóc và đòi tiền chuộc.

Taliban nhận những khoản tiền khổng lồ từ các nhà tài trợ nước ngoài, đó là các thế lực ủng hộ tư tưởng Hồi giáo cực đoan của lực lượng này, và sẽ được lợi một khi Taliban trở lại nắm quyền.

"Taliban không cần quá nhiều tiền để duy trì hoạt động. Họ không sống trong những ngôi nhà xa hoa, không mặc quần áo hàng hiệu. Chi phí lớn nhất là tiền lương, vũ khí và huấn luyện tân binh", chuyên gia Bokhari của Newlines Institute cho biết.

Vũ khí, đạn dược không phải thứ khó kiếm, đặc biệt tại một khu vực bất ổn như Trung Á. Một số vũ khí của Taliban do nước ngoài tài trợ, một số là mua lại. Nhiều khí tài quân sự do Taliban đánh cắp.

"Khi quân đội chính phủ tháo chạy, một trong những điều đầu tiên Taliban làm khi giành được lãnh thổ mới là giết hại nhân viên dân sự, mở cửa nhà tù để lấy thêm quân số từ nhóm tội phạm, và chiếm lấy vũ khí bị bỏ lại", ông Crews cho biết.

Taliban muốn gì?

Mục tiêu của Taliban rất đơn giản, đó là giành lại những gì lực lượng này đã mất khi Mỹ đưa quân vào Afghanistan năm 2001.

"Họ muốn vương quốc Hồi giáo quay trở lại. Họ muốn luật Hồi giáo của họ quay trở lại", ông Crews nhận định.

"Họ không cần quốc hội. Họ không muốn bầu cử. Họ có lãnh tụ tối cao và hội đồng quan chức, đó là những gì Taliban cho là tốt nhất cho Hồi giáo", chuyên gia của Đại học Stanford cho biết.

Taliban dường như có nhiều hơn một lãnh tụ, mỗi phe phái trong Taliban lại có một người đại diện trong nhóm lãnh đạo tối cao.

Không ai có thể biết chắc cuộc sống dưới chế độ Taliban có giống với 20 năm trước hay không.

Dù vậy, việc Taliban muốn cầm tù phụ nữ trong bốn bức tường nhà, chấm dứt giáo dục cho phụ nữ, trao quyền thống trị tuyệt đối cho đàn ông, và đưa luật Hồi giáo hà khắc trở thành trung tâm xã hội, là điều không cần bàn cãi.

Taliban Afghanistan anh 4
Một nhóm tay súng Taliban tại thành phố Herat hôm 14/8. Ảnh: Reuters.

Nhưng trong 20 năm qua, một xã hội cộng đồng đã nảy nở ở Afghanistan, điều không tồn tại trước đây.

Phụ nữ giờ đảm nhận nhiều vai trò xã hội, không chỉ ở Kabul, mà ngay tại những thành phố nhỏ hơn. Điện thoại di động và truyền thông xã hội đã trở nên phổ biến.

Các chuyên gia đang phải đặt câu hỏi liệu Taliban có thể tiếp tục cai quản Afghanistan theo cách của 20 năm trước, khi mà người dân của đất nước này đã thay đổi.

"Có rất nhiều người kết nối với thế giới thông qua các nền tảng truyền thông xã hội, họ sẽ tự đặt câu hỏi vì sao không thể tiếp tục có cuộc sống như vậy. Taliban sẽ làm gì với một xã hội không tin vào quyền lực độc đoán? Liệu bạo lực của Taliban có thể khiến những người như vậy im lặng?", ông Crews nhận xét.

DUY ANH
iconChia sẻ icon Chia sẻ
icon Chia sẻ

Advertisement

Đọc thêm

Vì sao thị trường tài chính rơi vào tình trạng bán tháo?

Vì sao thị trường tài chính rơi vào tình trạng bán tháo?

Giá cổ phiếu giảm mạnh, lợi suất trái phiếu tăng và đồng USD mạnh lên vào thứ Sáu trong bối cảnh các nhà đầu tư nhận tín hiệu từ Cục Dự trữ Liên bang (FED) cho thấy cuộc chiến chống lạm phát có thể dẫn đến lãi suất cao hơn nhiều trong thời gian tới.

Kinh tế thế giới

25/09/2022

Singapore vượt Hồng Kông trên bảng xếp hạng trung tâm tài chính toàn cầu

Singapore vượt Hồng Kông trên bảng xếp hạng trung tâm tài chính toàn cầu

Singapore đã tăng lên vị trí thứ ba sau New York và London trong Chỉ số Trung tâm Tài chính Toàn cầu mới nhất.

Kinh tế thế giới

24/09/2022

Các công ty chip Trung Quốc đóng cửa hàng loạt, báo hiệu cuộc khủng hoảng mới

Các công ty chip Trung Quốc đóng cửa hàng loạt, báo hiệu cuộc khủng hoảng mới

Công ty Công nghệ Unionlight Thâm Quyến cho biết họ đang giải thể doanh nghiệp sau khi đối mặt với 'thua lỗ dai dẳng'.

Kinh tế thế giới

24/09/2022

Nhà đầu tư tỷ phú Carl Icahn so sánh lạm phát của Mỹ với sự sụp đổ của đế chế La Mã

Nhà đầu tư tỷ phú Carl Icahn so sánh lạm phát của Mỹ với sự sụp đổ của đế chế La Mã

Trong suốt năm 2022, Phố Wall đã liên tục cảnh báo các nhà đầu tư rằng một cuộc suy thoái có thể đang đến.

Kinh tế thế giới

24/09/2022

Việc FED tăng lãi suất có dẫn đến khủng hoảng tài chính ở châu Á?

Việc FED tăng lãi suất có dẫn đến khủng hoảng tài chính ở châu Á?

Kinh tế thế giới có thể đang phải đối mặt với những điều kiện đã từng xảy ra trong cuộc Khủng hoảng Tài chính Châu Á năm 1997, đó là việc Mỹ tăng lãi suất mạnh và đồng USD mạnh lên.

Kinh tế thế giới

23/09/2022

Liên minh bán dẫn giữa Mỹ và châu Á có thể kìm hãm Trung Quốc

Liên minh bán dẫn giữa Mỹ và châu Á có thể kìm hãm Trung Quốc

Các nhà phân tích nói với CNBC, các quốc gia sản xuất chip hàng đầu bao gồm Mỹ đang thành lập các liên minh, một phần để đảm bảo chuỗi cung ứng chất bán dẫn của họ và ngăn Trung Quốc vươn lên vị trí tiên tiến trong ngành.

Kinh tế thế giới

22/09/2022

Giá thịt heo tăng hơn 50%, gây thêm áp lực lạm phát ở Trung Quốc

Giá thịt heo tăng hơn 50%, gây thêm áp lực lạm phát ở Trung Quốc

Trung Quốc đã giải phóng thịt heo từ nguồn dự trữ nhà nước trong tháng này, với giá đã tăng hơn 50% so với một năm trước đó

Thị trường 24h

22/09/2022

Châu Âu hướng đến chuỗi cung ứng chất bán dẫn mới 'không phải Trung Quốc'

Châu Âu hướng đến chuỗi cung ứng chất bán dẫn mới 'không phải Trung Quốc'

Các nhà phân tích kỳ vọng châu Âu sẽ điều chỉnh lại các tuyến nhập khẩu chất bán dẫn của mình để các con chip chạy qua mạng lưới các quốc gia và các nhà sản xuất theo hợp đồng thân thiện với phương Tây.

Kinh tế thế giới

22/09/2022

Fed nâng lãi suất 0,75% lần thứ 3 liên tiếp, cam kết tiếp tục tăng để chống lạm phát

Fed nâng lãi suất 0,75% lần thứ 3 liên tiếp, cam kết tiếp tục tăng để chống lạm phát

Ngày 21/9, Fed thông báo nâng lãi suất thêm 0,75%, đồng thời thể hiện quyết tâm sẽ tiếp tục thắt chặt tiền tệ mạnh tay nhằm khống chế lạm phát.

Kinh tế thế giới

22/09/2022